Wernisaż: 29.10, 19:00, połączony z oprowadzaniem autorsko-kuratorskim, z tłumaczeniem Elżbiety Resler na PJM 
Czas trwania: 30.10-05.12.2026
Dni i godziny otwarcia: środy i czwartki, 17:00–20:00
Miejsce: GUA Collective, ul. Ruska 46A, IV piętro, lok. 401.4

„Widoczne (do)wody. Flotacja krajobrazów postindustrialnych” to spojrzenie na akweny Dolnego Śląska, które powstały w związku z „przemysłowym” przekształcaniem środowiska. Bierzemy pod uwagę takie obiekty wodne, jak stawy poflotacyjne i hodowlane, zbiorniki retencyjne, jeziora powydobywcze, kanały i poregulacyjne starorzecza, progi wodne, śluzy oraz urządzenia rekreacyjne. 

Oglądamy je przez różne „aparaty” (fotograficzny: zdjęcia cyfrowe i analogowe; kartograficzny; archiwalny i krajoznawczy). Pojęciem wyjaśniającym te widoki jest flotacja. W przemyśle oznacza ona proces rozdzielania i wzbogacania minerałów, w którym jedne cząstki wypływają na powierzchnię, a inne opadają. Dla nas jest sposobem postrzegania wody – nie tylko jako zasobu wykorzystywanego przez człowieka, ale też jako materii uczestniczącej w złożonych procesach ekologicznych, społecznych i ekonomicznych. Na wystawie flotacja metaforycznie rozdziela to, co oczywiste od tego, co zwykle pozostaje niewidoczne. Ujawnia zatarte ślady pamięci i podskórne zjawiska zachodzące w środowisku. Podsuwa alternatywne wyobrażenia przyszłości. 

Istotna jest tu „perspektywa biocentryczna”, w której człowiek nie stanowi jedynego punktu odniesienia. Zbiorniki i cieki są traktowane jako media złożonych relacji pomiędzy wodą, glebą, roślinami, zwierzętami, mikroorganizmami i ludźmi. Tematem wystawy jest nie tylko ich przemysłowa funkcja i historia, lecz także procesy zachodzące po wyłączeniu z eksploatacji: renaturyzacja lub spontaniczne wtórne dziczenie oraz rekultywacja, czyli wprowadzanie nowych sposobów użytkowania.

Projekt nie zakłada idealizowania przemysłowej przeszłości ani pomijania związanych z nią problemów środowiskowych. Przeciwnie – proponuje krytyczne, ale jednocześnie utopijne spojrzenie na przyszłość miejsc, których funkcje i znaczenie mogą się zmieniać. Fotografie, materiały filmowe i dźwiękowe oraz instalacja przestrzenna kierują uwagę ku temu, co dopiero się wyłania: nowym relacjom, formom życia i sposobom współistnienia. Ku krajobrazom, które nie są już tylko pozostałością po przeszłości, lecz stają się nowymi przestrzeniami publicznymi, rekreacyjnymi i kulturowymi.

Wydarzenia towarzyszące: 

18.11 (środa), 18:00 
„Po(wody)przemysłowe” – oprowadzanie po wystawie przez prof. Martę Tomczok

Oprowadzanie rozwinie temat wystawy o przemysłowych wodach Dolnego Śląska, przyglądając się podobnym procesom na Górnym Śląsku – związkom wody z wydobyciem, przemysłowym sposobom jej wykorzystywania i przekształcania oraz temu, co pozostaje po zakończeniu działalności kopalń. Punktem wyjścia będą zbiorniki poflotacyjne i wody kopalniane, a także Kłodnica i Rawa – rzeki, które przez dekady były odbiorczyniami ścieków, drogami transportu węgla i częścią przemysłowej infrastruktury. Ważnym tematem będzie zatapianie kopalń i odpompowywanie z nich wód oraz związane z tym przemiany śląskich systemów wodnych. W oprowadzaniu pojawią się także wątki przedstawione przez Martę Tomczok w jej ostatniej książce „Blizny. Krajobrazy po przemyśle”, poświęconej śladom uprzemysłowienia zapisanym w krajobrazie i ludzkiej pamięci.

Marta Tomczok – historyczka literatury, obecnie zajmuje się badaniami nad pamięcią o przemyśle ciężkim. Zbiera i archiwizuje historie mówione pracowników górnictwa. Interesuje ją także tematyka środowiskowych i społecznych konsekwencji uprzemysłowienia. Stypendystka Marszałka Województwa Śląskiego, laureatka konkursów Narodowego Centrum Nauki, regionalna reprezentantka European Society for Environmental History. Pracuje na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Autorka i współautorka kilku książek, w tym pracy „Blizny. Krajobrazy po przemyśle”.  

Termin i tytuł do potwierdzenia 
oprowadzanie po wystawie przez prof. Marka Kasprzaka 

05.12 (sobota), 17:00 
Finisażowe oprowadzanie autorsko-kuratorskie z audiodeskrypcją w wykonaniu Magdaleny Mądrej